سيد محمد جزائري

298

نابغه فقه وحديث ، سيد نعمت الله جزائري

حاش كز تنقيح و تهذيب اصول * سوى جانان ممكنت گردد وصول در شرائع نفس شد استاد تو * بى قواعد مىدهد ارشاد تو گاه خوش دارى ز اهل اجتهاد * گاه ز اخبارى طلب دارى مراد درباره ( حب الوطن من الايمان ) گفته : اين وطن ، ايران و هند و روم نيست * مجملا تفصيل آن معلوم نيست اين وطن چون بصره و بغداد نيست * گاه در وى عجز گه بيداد نيست . . . » و قاضى اسد اللّه مزبور پسرى داشته به نام حاج سيد فرج اللّه كه پدر سيد محمد ، معروف به صلواتى ، است ، كه از شاگردان شيخ حسن كاشف الغطاء و شيخ انصارى بوده و از نفر اول اجازه داشته و تقريرات شيخ را در دراية و رجال نوشته و اساس المطالب ناميده و كتاب فاروق الحق كه فرقهاى اخبارى و اصولى را دارد و در حاشيه الحق المبين كاشف الغطاء در 1316 چاپ شده ، هم از اوست ، و در آنجا نام او سيد محمد دسفورى ( 1 ) نوشته شده است .

--> ( 1 ) دسفورى تصحيف دزفولى و دستوول ، مذكور در رستم التواريخ : 465 تصحيف دزفول است و دزفول به معنى قلعه باقلاچه ، دز قلعه و فول باقلا را نامند ، چون در آن شهر كشت و خوردن باقلا زياد بود آن را دزفول گفته‌اند ، يا معرب دزپل ، چون پل و دز نخستين بناهائى بوده كه در آنجا شده ، و آن را اندامشك هم گفته‌اند ، ولى در حال حاضر دزفول و اندامشك كه به انديمشك تبديل شده دو شهر جداگانه هستند . در اين شهر اهل كمال و با ذوق بسيار بوده‌اند و در قرن هشتم نسخه‌اى از سيفيه و قلميه عبد العزيز بن ابى الغنائم كاشانى در دزفول نوشته شده مورخ 10 - ع 1 - 756 و در قرن نهم شخصى به نام محمد بن ابى بكر بن كمال در اين شهر بر منظومه ( دراسة الايقاظ ) چنين نوشته " سلام عليكم سادتى وأحبتي وملتمسي منكم قبول تحيتي بيست و هفتم شعبان سنه ثلاث و ثمانمائه ، غريق بحر اشتياق و حريق نار فراق محمد بن ابى بكر بن كمال عفى اللّه عنهم از بلده دزفول خوزستان زيد ايمان ساكنيها عجالة الوقت بعرض تحيت صادقه و دعوات . . . » . و منظومه مزبور كه در كشف الظنون و فهارس ديگر غير مذكور و ناظم آن نا مشهور است در علم نحو ، به قافيه لا بوده . يك نسخه كه از آغاز ناقص است ، ابيات موجوده آن بيش از هزار و پانصد بيت است در اواخر آن چنين است : تقضّت به حمد اللّه موعدة بها * لباب أقاويل النحاة مفصلا وذلك في ختم المحرّم عام سبعة * عشر مع سبع مات فكملا بعشرين يوماً نظمها وفصالها * مفرقة فالشكر للّه مفضلا وأسال منه أن يفيد بها و أن * يقرب منها المجتنى ويسهلا و أن يختم الأعمال منّا بصالح * ويسكننا الفردوس أشرف منزلا تمت كتابة ( دراسة الإيقاظ في حراسة الألفاظ ) نظم أفقر عباد اللّه إلى عفوه محمد بن قيصر تجاوز اللّه عنه في غرّة شعبان المبارك شهر النبي صلى اللّه عليه وسلّم وبارك سنة ثلاث وثمانمائة الهجرية بمدينة دزفول بيد العبد الفقير إلى اللّه الغني عبد اللّه بن ابراهيم بن أبو سعيد بن تركانشاه الاصفهاني . در كتاب الدرر الكائنة 4 : 409 ، گويد « محمد بن قيصر بن عبد اللّه البغدادي الأصل المارديني نجم الدين النحوي . . . له قصيدة على وزن الشاطبية . . . » ، در معجم المؤلفين 11 : 154 كه ترجمه او را از مصدر مذكور نقل كرده گفته « له تصانيف منها قصيدة على وزن الشاطبية في القراآت . . . » ، و معلوم است كه مقصود از اين قصيده همين دراسة الايقاظ است ، كه ناياب بوده ، و كسى آن را نديده ، و صاحب معجم گمان كرده كه مانند شاطبيه در قراآت است و در اعلام زركلى چاپ اخير 7 : 11 كتابى خطى به نام الدر النضيد در تجويد به وى نسبت داده است .